Strona główna





Bronisław Komorowski:
„Traktat Pokoju między Polską a Rosją i Ukrainą, Ryga 18 marca 1921, 85 lat później”





Z okazji 85-lecia podpisania Traktatu pokojowego w Rydze Bronisław Komorowski postanowił wydać książeczkę okolicznościową mającą na celu przypomnienie wydarzeń, które do niego doprowadziły oraz okoliczności, w których traktat został podpisany.

Książka jest napisana bardzo przyjaznym językiem. Jest to efekt założenia z jakim wyszedł autor pisząc ową pracę. Ma ona w bardzo łatwy i przystępny sposób dla każdego czytelnika, nie tylko naukowca badającego opisywany okres, przybliżyć tematykę rozmów pokojowych w Rydze.

Bronisław Komorowski jest z wykształcenia historykiem, z zawodu politykiem. W okresie PRL-u był działaczem opozycji demokratycznej, później został posłem na Sejm I, II, III, IV, V, VI kadencji, był ministrem obrony w rządzie Jerzego Buzka, wicemarszałkiem Sejmu V kadencji i marszałkiem Sejmu VI kadencji, od 10 kwietnia do 6 lipca 2010 roku wykonywał obowiązki prezydenta RP a 6 lipca 2010 roku został prezydentem elektem RP.

Komorowski opisuje w książce jak doszło do wybuchu wojny, dlaczego Armia Czerwona ruszyła w kierunku północnym na Warszawę – Berlin a nie na południe w kierunku Lwów – Budapeszt – Wiedeń. Opisuje cele jakie przyświecały bolszewikom w trakcie trwania kampanii. Opisuje także podział polityczny w Polsce, dwie koncepcje, Dmowskiego i Piłsudskiego, a także cele jakie w wojnie pragnęła osiągnąć Rzeczpospolita. Opis rokowań pokojowych w Mińsku w sierpniu 1920 roku jest poprzedzony krótkim opisem sytuacji na froncie. Bardzo uatrakcyjniają treść cytaty wypowiedzi i not dyplomatycznych przewodniczących delegacji polskiej – Jana Dąbskiego i bolszewickiej – Karla Daniszewskiego. W Mińsku zapadła decyzja o przeniesieniu rokowań do Rygi.

W podobny sposób, czyli opisując sytuację na froncie Komorowski przechodzi do opisu rokowań pokojowych w Rydze. Także w tym wypadku opisuje stanowiska delegacji polskiej, ponownie pod przewodnictwem Jana Dąbskiego i rosyjsko-ukraińskiej, całkowicie zmienionej w stosunku do mińskiej, pod przewodnictwem Adolfa Joffego. Tutaj smaczku dodają mowy końcowe wygłoszone przez przewodniczących obu delegacji po podpisaniu Preliminariów Pokojowych. Przy opisie okoliczności podpisania Traktatu Pokoju skupił się Komorowski na głównych różnicach i problemach, które pozostały do rozwiązania po uzgodnieniu większości spraw podczas rozmów poprzedzających podpisanie Preliminariów Pokojowych..

Traktat ryski to także tragiczne jego zerwanie przez Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich 17 września 1939 roku. Tutaj Komorowski przedstawił spotkanie Władimira Potiomkina - ówczesnego komisarza spraw zagranicznych ZSRR z polskim ambasadorem w Związku Radzieckim Wacławem Grzybowskim, które miało miejsce 17 września 1939 roku o godzinie 3 rano.

W tym miejscu właściwie kończy się praca Bronisława Komorowskiego. Dalsza część książki to 7 fotografii przedstawiających Polską Delegację Pokojową w Mińsku, Obrady plenarne w Mińsku, Wyjazd Polskiej Delegacji Pokojowej na obrady w Rydze, Obrady w Rydze, Członków polskiej delegacji, Przewodniczących obu delegacji oraz Polską Delegację Pokojową w Rydze.

Bardzo ważna jest kolejna część pracy, w której przedrukowane są „Preliminarja Pokojowe” podpisane w Rydze dnia 12 października 1920 r., „Traktat Pokoju Między Polską a Rosją i Ukrainą” podpisany w Rydze dnia 18 marca 1921 r.

Istnym majstersztykiem jest bibliografia. Jest ona rezultatem pracy badawczej zespołu redakcyjnego Działu Bibliografii Wojskowej CBW, w której wykorzystano katalogi i zbiory m.in. Biblioteki Narodowej, Centralnej Biblioteki Wojskowej, Biblioteki Akademii Obrony Narodowej oraz uwzględniono publikacje zawarte w bibliografiach ogólnych jak i specjalistycznych, m.in. w „Przewodniku Bibliograficznym”, „Bibliografii Zawartości Czasopism”, „Polskiej Bibliografii Wojskowej”, „Bibliografii Historii Polskiej”, „Bibliografii Warszawy”, a także bibliografie zamieszczone w pracach monograficznych.
Bibliografia jest podzielona na cztery rozdziały poświęcone genezie, negocjacjom i realizacji postanowień Traktatu.

Kilka słów podsumowania. Książka objętościowo nie jest duża, ale jest wielka treścią. Niekoniecznie pierwszeństwo dawałbym tutaj opisowi sytuacji polityczno-wojskowej w 1920 r., która jest może w ciekawy i przyjazny, ale na pewno nie wyczerpujący sposób przedstawiona w pierwszej części książki, ale właśnie zwróciłbym szczególną uwagę na drugą część poświęconą przedrukowanym źródłom. Dwa ważne dokumenty – Preliminaria i Traktat pokojowy – znajdują się w jednym miejscu. Jest to na pewno pomocne przy opracowywaniu tego tematu. Drugą sprawą jest właśnie bibliografia, bardzo obszerna i przejrzyście napisana.

Jest to bardzo ważna pozycja, która może być wykorzystywana przy pracach nad działaniami wojennymi i rozmowami pokojowymi w 1920 r.




Teksty źródłowe:


2011